Liù bǎo chá

Classification and Origin

Category: རྒྱ་ནག་གི་གྲགས་ཅན་ཇ། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཐོ་འགོད་ནང་གསལ་བའི་གྲགས་ཅན་ཇ ༢༤ ཀྱི་གྲས་ཤིག རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་མཚོན་བྱེད་ཐོན་རྫས (地理标志产品, dìlǐ biāozhì chǎnpǐn) སུ་༢༠༡༡ ལོར་ངོས་འཛིན་ཐོབ་ཡོད། ཐོན་ལག་གི་ལག་རྩལ་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཚན་རིག་སྲུང་སྐྱོབ་རྒྱུ་ནོར་གྱི་ཐོ་གཞུང་དུ་བཀོད་ཟིན་པ་དང་ (༢༠༡༤)། “རྒྱ་ནག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་ཇ་བཟོའི་ལག་རྩལ”གྱི་གྲས་སུ་ UNESCO ཀྱི་ཚན་རིག་སྲུང་སྐྱོབ་རྒྱུ་ནོར་གྱི་ཐོ་གཞུང་དུ་བཀོད་ཟིན། (༢༠༢༢)།

Coordinates: ཐོན་སྐྱེད་ས་ཁུལ་གྱི་ས་མིང་གཙོ་བོ་དེར་བྱང་ངོས་ཟུར་ཚད་ཉེ་ཙམ 23°50′–24°10′ དང་། ཤར་སྙོམས་ཟུར་ཚད་ཉེ་ཙམ 110°30′–111°20′ཡིན།

Origin: རྒྱ་ནག་གོང་ཤིས་ཀྲོང་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས (广西壮族自治区, Guǎngxī Zhuàngzú Zìzhìqū) ཝུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར (梧州市, Wúzhōu Shì) ཚང་ཝུའུ་རྫོང (苍梧县, Cāngwú Xiàn) ལིའུ་པའོ་ཞང (六堡镇, Liù Bǎo Zhèn)། ས་ཁོངས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ཁུལ་དེ་ཝུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྲིད་འཛིན་ས་ཁུལ་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་། རྒྱ་བསྐྱེད་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ས་ཁུལ་ནི་གོང་ཤིས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར ༡༢ ནང་གི་རྫོང ༤༨ཡིན་པ་དཔེར་ན། ནན་ཉིང་། ལིའུ་ཀྲོའུ། ཝུའུ་ཀྲོའུ་བཅས་འདུས།

Type: རྗེས་ཕྱེད་སྨིན་པའི་ནག་པོའི་ཇ (黑茶, Hēichá)། སྨིན་ཚད་ནི་ཟབ་མོ་ཡིན་ཞིང་། བཞག་སྲུང་བྱེད་སྐབས་རྗེས་སུ་སྨིན་པ་མུ་མཐུད་དུ་འཕེལ་བར་འགྱུར། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚད་གཞི GB/T 32719.4-2016 ལྟར་ན། ལིའུ་པའོ་ཇ་ནི་ཧེ་ཆའི་ཚད་གཞིའི་ཆ་བཞི་པར་གཏོགས།

History and Culture

Cultural Significance: ལིའུ་པའོ་ཇ་ནི་གོང་ཤིས་ཀྲོང་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་མཚོན་བྱེད་དང་། ཝུའུ་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། དེར“ཐུང་ཆོག་པའི་རྙིང་དངོས (可以喝的古董, kěyǐ hē de gǔdǒng)”ཞེས་འབོད་ཅིང་། ལོ་ལོ་ནས་ཇ་བཟང་པོ་ཆགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན། ཇ་འདི་ནི“ཇའི་གྲུ་གཟིངས་ཀྱི་ལམ་ཆེན”—མི་འདྲ་བའི་ཆུ་སྟེང་གི་ཚོང་ལམ་ཁྱད་ཅན་དེ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་པ་དེ། ཇ་ཆེན་པོའི་ལམ་ཆེན་གྱི་སྤྱི་མཚུངས་ཡིན་ཀྱང་། ལྷོ་རྒྱ་ནག་གི་ཆུ་བོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་དར་བའི་རེད། ལིའུ་པའོ་ཇ་ནི་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤིས་ཡཱའི་རྒྱ་རིགས་ཕྱི་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྡོད་གནས་སུ་ད་དུང་ཡང་གུས་ཞབས་ཀྱི་བྱ་དངོས་སུ་གྱུར་ཏེ། རླན་བཤོར་ཆེ་བའི་ཚ་ཁོང་གི་ནད་གཞི་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འཐུང་ཆུའི་ཚུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

History: ལིའུ་པའོ་ཇའི་ལོ་རྒྱུས་ལོ་ངོ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་བ་ཡོད། ལིའུ་པའོ་ས་ཁུལ་དུ་ཇ་བཟོ་བའི་སྔ་ཤོས་ཀྱི་དཔང་རྟགས་དེ་ལྷོ་བྱང་རྒྱལ་རབས (南北朝, Nán Běi Cháo, 420–589) ཀྱི་དུས་སྐབས་ལ་ཐུག ཐང (唐, 618–907) དང་སུང (宋, 960–1279) གི་དུས་སྐབས་སུ་ལིའུ་པའོ་ནས་ཡོང་བའི་ཇ་དེ་ས་ཁུལ་ཕྱི་རོལ་དུ་གྲགས་པ་རྒྱས། དར་རྒྱས་ཀྱི་མཐོ་རིམ་དེ་ཆིང་རྒྱལ་རབས (清, 1644–1912) སུ་བྱུང་སྟེ། ཅིས་ཆིང་གི་ལོ་རབས (嘉庆, 1796–1820) སུ་ལིའུ་པའོ་ཇ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་གྲགས་ཅན་ཇ ༢༤ ཀྱི་གྲས་སུ་བཅུག་པ་མ་ཟད། ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་བིན་ལང་གི་ཏཱ་ལའི་དྲོད་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ལ་ཕུལ་བ་རེད། ཐུང་ཀྲིའི (同治, 1862–1874) ལོ་སྐབས་ཀྱི་ཚང་ཝུའུ་རྫོང་གི་ལོ་རྒྱུས་དེབ (《苍梧县志》) ནང་དུ། “ས་མང་པོར་ཇ་བཟོ་སྲིད་ཀྱང་། ལིའུ་པའོ་ནས་བཟོ་བའི་ཇ་ནི་མཆོག་ཡིན། བྲོ་བ་རྒྱས་ལ། མཚན་མོ་བརྒལ་ཡང་ཁྱད་ཆོས་མི་ཉམས”ཞེས་འཁོད་ཡོད།

—དངོས་གཞིའི་ཚིག་གི་དོན་དུ“དམག་སྒར་དྲུག”ཅེས་པ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཇ་འདིའི་ཐོན་སྐྱེད་བྱུང་སའི་ཞང་གི་མིང་ཡིན། ཡིག་རྟགས 六 (liù) ཞེས་པར“དྲུག”ཅེས་པའི་དོན་ཡོད་པ་དང་། 堡 (bǎo) ཞེས་པ་ནི“མཁར་སྲུང་། བཙན་རྒོལ་གྱི་སྡོད་ས”ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།

Name Breakdown: —“ནག་པོའི་ཇ”སྟེ། རྒྱ་ནག་གི་ཇའི་ཁ་དོག་དྲུག་གི་རིགས་དབྱེ་ཀྱི་དབང་དུ་བཏགས་པའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན།

Botany and Raw Material

Cultivar: རྒྱུ་ཆའི་གཙོ་བོ་ནི་ཚང་ཝུའུ་རྫོང་གི་ས་གནས་ཀྱི་ཇ་རིགས་ཚོགས་སྤྱི་སྟེ། ཚང་ཝུའུ་ཆུན་ཐི་ཀྲུང (苍梧群体种, Cāngwú Qúntǐ Zhǒng) དང་། གོང་ཤིས་ཀྱི་ལོ་མ་ཆེ་བ་དང་འབྲིང་བའི་ཇ་རིགས (广西大中叶种, Guǎngxī Dà Zhōng Yè Zhǒng) དེ་དག་གི་འདེམས་སྒྲིག་གི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན། སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་ཐོག་ནས་ Camellia sinensis (L.) O. Kuntze ཡིན། ཇ་ཤིང་རྣམས་མང་ཆེ་བ་སྐྱེ་ཁམས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས (སོན་གྱིས) སྐྱེ་བ་རེད། ཇ་ཤིང་ཆུང་ངུ (乔木, qiáomù) དང་ཕྱེད་ཤིང (小乔木, xiǎo qiáomù) ཏུ་འཚར་ཞིང་། ལོ་མ་ཆེ་བའམ་འབྲིང་བ་ཡོད། ལོ་མའི་སྦྱི་ལེབ་ནི་སྲོང་གཟུགས་ཀྱི་ཐོད་དབྱིབས་སམ་མདུང་གཟུགས་ཡིན་ལ། སྨིན་ཚད་ལ་སླེབས་པའི་ལོ་མའི་ཁ་དོག་ནི་ནག་པོ་དང་སྨུག་པོ་ཡིན་ཞིང་། མདངས་གསལ་པོ་ཡོད། དམིགས་བསལ་གྱིས་ལོ་བརྒྱ་ལྷག་གི་ན་སོ་ཡོད་པའི་རྙིང་ཤིང (老树, lǎo shù) དེ་དག་གལ་ཆེན་དུ་བརྩི་བ་ནི། ཟབ་ཚད་ཆེ་ལ་ཁྱད་ཆོས་མང་བའི་བྲོ་བ་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ཆ་སྟེར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན།

Picking: བཏུ་བསྡུ་དེ་དཔྱིད་དུས་ནས་སྟོན་དུས་བར་བྱེད། རིན་ཐང་ཆེ་ཤོས་ནི་དཔྱིད་དུས་ཀྱི་བཏུ་བསྡུ (春茶, chūnchá) ཡིན། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི“ཞིང་བཟོའི”རིགས (农家茶, nóngjiā chá) ལ་སྟོན་དུས་ཀྱི་བཏུ་བསྡུ་སྟེ། “ལོ་ཆ་ཕོ (老茶婆, Lǎo Chá Pó)”ཞེས་པའི་ཆུ་ཁོང་ནས་རླངས་ཆགས་པའི (霜降, ཟླ་བཅུའི་མཇུག) རྗེས་སུ་བཏུས་པའི་རྩིང་ཆེའི་ལོ་མ་དེ་ཡང་ཡོད།

Pluck Standard: སྤྱིར་བཏུ་བསྡུའི་ཚད་གཞི་ནི་བང་ཐོག་གཅིག་དང་ལོ་མ་གཉིས་སམ་གསུམ (一芽二三叶, yī yá èr sān yè) ཡིན། རབ་རིམ་མཐོ་ཤོས་ལ་བང་ཐོག་གཅིག་དང་ལོ་མ་གཅིག་གམ་གཉིས་ཡོད། “ཞིང་བཟོའི”ཇའི་ཚད་གཞི་ནི། “ཇའི་འབྲུ (茶谷, cháoǧ)”—མཉེན་པོའི་བང་ཐོག་ “འབྲིང་གི་ཇ (中茶, zhōngchá)”—བང་ཐོག་གཅིག་དང་ལོ་མ་གསུམ་མམ་བཞི། “གཉིས་དཀར་ཇ (二白茶, èr báichá)”—མཉེན་དང་རྩིང་ཆེའི་ལོ་མའི་འདྲེས་མ། “ལོ་ཆ་ཕོ”—རྩིང་ཆེའི་རྙིང་ལོ་མ་བཅས་འགྱུར་བ་ཡོད།

Raw Material: ལོ་མ་དེ་སོས་པ་དང་། ནད་མེད་པ། གཏོར་སྐྱོན་མི་འདུག་པ། ནད་ཀྱི་རྟགས་མེད་པ་བཅས་ཡིན་དགོས། རྒྱུ་ཆ་དེ་ཁོར་ཡུག་གཙང་མའི་ས་ཁུལ་ནས་བཏུ་བསྡུ་བྱེད་དགོས་ཤིང་། གཙོ་བོ་ཐོན་སྐྱེད་ས་ཁུལ་གྱི་མཐོ་སྒང་གི་ཞིང་རྨོད་ས་ནས་བཏུ་བའམ། གྲོང་ཚོ་སྟེ་པུའུ་ཡིས (不倚村) ཐང་ཕིང (塘平村) སི་ལིའུ (四柳村) བཅས་ནས་བཏུ་བའི་ས་ཡིན། རབ་ཏུ་བཟང་ཤོས་ནི་གུང་ཀྲོའུ (恭州村) དང་ཧེའུ་ཧྲི (黑石村) གྲོང་ཚོས་ནས་ཡོང་བའི་ཇ་ཡིན།

Terroir

Climate: ཚ་ཁོང་གི་དུས་རླུང་གི་གནམ་གཤིས་ཡིན་ཞིང་། ཚ་དྲོད་ཆེ་ལ་རླན་བཤོར་ཆེ། ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་དྲོ་ཚད་ནི་ཉེ་ཙམ 21°C ཡིན། ལོ་རེའི་ཆར་ཆུའི་ཚད་གཞི་ནི་ཉེ་ཙམ 1500–1800 mm ཡིན། ས་ཁུལ་འདིར་རླུང་གི་རླན་ཤུགས་མཐོ་ཞིང་ན་བུན་མང་བས། “ལོ་ཧྲིལ་པོ་སྤྲིན་དང་ན་བུན་གྱི་འཁྲིལ་བ (终年云雾缭绕, zhōngnián yúnwù liáorào)”ཞེས་པ་ལྟར། མཉེན་པོའི་ཁྱབ་དཀར་བའི་འོད་སྣང་སྟེར་ཞིང་། ཇ་ཤིང་གི་འཚར་སྐྱེད་ལ་བུལ་ཡོལ་བྱེད་པས། དྲོད་སྣུམ་གྱི་རྫས་དང་ཨ་མི་ནོམ་སྐྱེད་འཇོག་བྱེད།

Soil: གཙོ་བོ་སྐྱུར་རྩ་ཆེ་བའི་དམར་བརྫས (红壤, hóng rǎng) ཡིན་ཞིང་། རུལ་རྫས (腐殖质, fǔzhízhì) དང་མཁྲིས་རྡོ། ལྕགས་རྡོ་སོགས་གཏེར་རྫས་མང་པོ་ཡོད། ས་རྡོའི་སྐྱུར་ཚད (pH 4.5–5.5) ནི་ཇ་ཤིང་ལ་རན་ཤོས་ཡིན་ཞིང་། ལོ་མའི་ནང་དུ་ཕོ་ལི་ཧྥེན་དང་གཏེར་རྫས་གསོག་འཇོག་བྱེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཡོད།

ཐོན་སྐྱེད་ས་ཁུལ་གྱི་ས་མིང་གཙོ་བོ་སྟེ་ལིའུ་པའོ་ཞང་ནི་ཚ་ཁུག་གི་རེ་ཁ་ལྷོ་ངོས་སུ་གནས་ཤིང་། ཏ་ལན་རི་བོ (大连山) དང་ཀུའུ་ཅན (桂江) གཉིས་ཀྱི་མཚམས་ཀྱི་རི་འགེབས་ཅན་དང་རི་བོའི་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད། ཆུ་བོ་དང་ཆུ་རྒྱུན་གྱི་ཆུ་རྒྱ་མང་པོ་ཡོད། ས་ངོས་ནི་རྩིག་ཆེ་བ་དང་། ཚ་ཁོང་གི་སྔོན་འགྲོ་བའི་རྟག་ཏུ་ལྗང་བའི་ནགས་ཚལ་གྱིས་ཁེབས་ཡོད།

གཙོ་བོའི་ཞིང་རྨོད་ས་ནི་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་མི་རྟགས 300 ནས 1000 བར་ཡོད། བཟང་ཤོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་དེ་མཐོ་སྒང་སྟེ་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ 800–1400 ཡོད་པའི་ས་ནས་བཏུ་བའི་ཡིན།

རི་བོའི་ས་དབྱིབས། ཆར་ཆུ་མང་བ། ན་བུན། སྐྱུར་རྩ་ཆེ་བའི་གཏེར་རྫས་ལྡན་པའི་ས་རྡོ། ཚ་ཁོང་གི་སྐྱེ་དངོས་བཅས་ཀྱི་མི་འདྲ་བའི་འདུས་འབྱོར་གྱིས་བསྐྲུན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ས་ཁོངས་འདིས། ས་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་པའི་སྲིན་བུའི་ཕྱུག་ཁམས—ལིའུ་པའོ་ཇའི་རྗེས་ཕྱེད་སྨིན་པའི་གཙོ་རྐྱེན—འཕེལ་རྒྱས་ལ་མཁོ་སྐྲུན་མཁས་པོ་བྱེད།

Production

“གྲང་ཆུའི་བོ་ཏུའེ (冷水渥堆, lěngshuǐ wò duī)”ཡི་ལག་རྩལ་དེ་ཉེ་ཙམ ༡༩༥༨ ལོར་ཝུའུ་ཀྲོའུ་ཇ་བཟོའི་གྲྭ་ཚང་དུ་གསར་སྤེལ་དང་ལག་བསྟར་བྱས་པ་སྟེ། ཧྲུ་ཕུའུ་ཨར་གྱི་ལག་རྩལ (༡༩༧༣) ལས་སྔ་བ་ཡིན། དེ་ལྟར་ན། ལིའུ་པའོ་ཇ་ནི་ཧེ་ཆའི་འཇིག་རྟེན་དུ་མགྱོགས་ཀྱིས་སྨིན་པའི་ལག་རྩལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྔོན་འགྲོ་བར་བརྩི་ཆོག ད་དུང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ནི། རྙིང་སྲུང་བྱེད་པར་གནའ་བོའི་ཁང་འོག་དང་ཕུག་པ (茶窖, chá jiào) བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེར་བརྟན་པོའི་སྲིན་ཕྲའི་གནམ་གཤིས་དང་ས་གནས་ཀྱི་སྲིན་བུའི་ཕྱུག་ཁམས་ཀྱིས་ཇའི་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་སྐྲུན།

Organoleptic Profile

Dry Leaf Appearance: རྣམ་པ་སྤྱིར་བཅག་འཁྱིལ་གྱི་ཆགས་སྒྲོམ (条索, tiáosuǒ) དང་། དམ་པོར་བཅག་པ། སྲ་མོ་ཡོད། ཁ་དོག་ནི་ནག་པོ་དང་སྨུག་པོ (黑褐, hēi hè) ཡིན་ཞིང་། སྣུམ་གྱི་མདངས་གསལ་པོ་ཡོད། བརྫིས་སྙོམས་བྱས་པའི་ཇ་ནི་དམ་པོའི་སླེབ་ཁུག སོ་ཕག ཚང་རྫ སོགས་སུ་འདུག རྙིང་སྲུང་ཡུན་རིང་བྱས་པའི་སྐབས་སུ། ངོས་ལ་“གསེར་གྱི་མེ་ཏོག (金花, jīnhuā)”—ཕན་པའི་ཧམ་རྫས Eurotium cristatum (冠突散囊菌, guàntū sàn náng jūn) ཀྱི་ཚོགས་འདུས་བྱུང་སྲིད། དེ་ནི་མིག་གིས་མཐོང་ཚད་ཀྱི་ངོས་སུ་ཆུང་ཆུང་གི་གསེར་ལྗང་གི་ཐིག་ལེ་ལྟར་སྣང་།

Dry Leaf Aroma: ཟབ་མོ། དྲོད་སྐྱིད། ཤིང་དང་ས་གཞིའི་དྲོད་ལྡན་ཞིང་། རྙིང་སྲུང་གི་གསལ་བའི་ཁྱད་ཆོས (陈香, chénxiāng) ཡོད། རྙིང་སྲུང་བྱས་པའི་དཔེ་མཚོན་རྣམས་ལ་གྲགས་ཅན་གྱི་བིན་ལང་གི་ཏཱ་ལའི་དྲོད (槟榔香, bīnláng xiāng)—འཛམ་གླིང་གི་ཇ་གཞན་གང་ལའང་མི་འདུག་པའི་ལིའུ་པའོ་ཇའི་དམིགས་བསལ་མཚོན་རྟགས་མངོན། ད་དུང་ཤིང་གི་དྲོད (木香, mùxiāng) “གསེར་གྱི་མེ་ཏོག”གི་དྲོད / ཧམ་རྫས་ཀྱི་དྲོད (菌花香, jūnhuā xiāng) ཇ་རྙིང་ཤོས་རྣམས་ལ་སྨན་གྱི་དྲོད (药香, yào xiāng) ཐང་ཤིང་གི་ཡུངས་ཀྱི་དྲོད (松烟香, sōngyān xiāng) སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་སྲིད།

Liquor Aroma: གཙང་མ། རྙིང་སྲུང་བྱས་པ (纯陈, chún chén)། དྲོད་སྐྱིད་ཀྱི་ཁྱབ་ཆེ་བའི་སྐད་ཀྱི་གཙོ་བོར་སྐམ་ཤིང་ཏོག སྨུག་པོའི་ཤིང་ཏོག སྟར་ཀ རྙིང་ཤིང ནགས་ཀྱི་སྤང་རྫ བཅས་ཡོད། “གསེར་གྱི་མེ་ཏོག”ཡོད་པའི་ཇར་ཕྲ་མོའི་ཧམ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད། ཇ་རྙིང (ལོ་ ༣༠–༥༠) ནང་དྲོད་ནི་དྭངས་གསལ་གྱིས་མངར་བ་དང་བིན་ལང་གི་སྐད་གསལ་པོ་ཡོད།

Liquor Color: སྤར་ཁ་ནག་པོ་ནས་འཐུག་པོའི་དམར་སྨུག་བར་ཡོད་ཅིང་། རྙིང་སྲུང་ཆེན་པོ་བྱས་པའི་དཔེ་མཚོན་ལ་ནག་པོ་དང་ཕད་མའི་འོད་ཟེར་འཁྱུག་པ་ཡོད། དྭངས་གསལ། གཙང་མ། གསལ་བ། སྣུམ་གྱི་མདངས་ལེགས་པོ (红浓明亮, hóng nóng míng liàng) ཡོད།

Spent Leaves: ཁྲོད་ཐག་པ། མཉེན་པའི་ལོ་མ་ནི་ཇ་བཙོས་རྗེས་ཁ་ཕྱེ་སྟེ། ཁ་དོག་དམར་སྨུག (红褐, hóng hè) ནས་ནག་སྨུག (黑褐, hēi hè) བར་ཡོད། བརྩིགས་ཚུལ་ནི་མཉེན་པོ། ལས་ཤུགས་ལྡན་པ། རུལ་འདྲ་བའམ་ཧམ་རྫས་ཀྱི་རྟགས་མེད་པ་ཡིན།

Taste: ཁྱོན་ཡོངས་རྒྱས་པ། བརྗིད་རྒྱས། འཐུག་པོ (醇厚, chúnhòu) སྣུམ་ཞིང་འཇམ་པོ (甘滑, gān huá) སེལ་ཆེན (爽口, shuǎng kǒu) ཡུན་རིང་བའི་གསལ་བོའི་རྗེས་ཀྱི་བྲོ་བ (回甘, huí gān) ཡོད། སྨིན་པའི་ཇར་བིན་ལང་གི་བྲོ་ (槟榔味, bīnláng wèi) གསལ་པོ་འདུག ཟབ་མོའི་སྨིན་པས་ཁ་བ་དང་འཇམ་ཚ་ཇེ་ཉུང་དུ་གཏོང་། རྙིང་སྲུང་བྱས་པའི་ཇ་ལ་ཟླུམ་པོ། དར་གྱི་འཇམ་པོ། ལྟེམས་ཅན་གྱི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ཡོད། སྐད་ཀྱི་གྲས་སུ། སྐམ་པོའི་ཤིང་ཏོག སྟར་ཀ ས་གཞི ཧམ་རྫས སྐམ་ཤིང་ཏོག་གི་མངར་ཆ། རྗེས་ཀྱི་བྲོར་མེན་ཏོལ་གྱི་བསིལ་འཇམ་ཡོད།

Chemical Composition

Alkaloids: ཁ་ཧྥེ་ཡིན (咖啡碱, kāfēi jiǎn) — 2.9–4.3% (དེང་རབས་ཀྱི་ལག་རྩལ་གྱི་ཇར་མཐོ་བ)། ཐི་ཨོ་བྲོ་མིན། ཐི་ཨོ་ཧྥི་ལིན་བཅས་ཤུལ་རྗེས་ཙམ་ཡོད། རྗེས་ཕྱེད་སྨིན་པའི་ཇ་རྣམས་ལ་ཁ་ཧྥེ་ཡིན་གྱི་ཚད་ཚད་ལྡན་ཡིན།

Amino Acids: རང་དབང་ཨ་མི་ནོམ་སྐྱེད་ཀྱི་སྤྱིའི་ཚད་ནི་ཉེ་ཙམ 2.2–2.6% ཡིན (བོ་ཏུའེའི་རིམ་པར་བརྒྱ་ཆ 33–48 ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ)། L-ཐེ་ཨ་ནིན་ཡོད་མོད། ལྗང་ཁུའི་ཇ་ལས་ཉུང་། ཨ་མི་ནོམ་སྐྱེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ནི་འཕུར་ལྡན་དྲོད་སྣུམ་གྱི་འདུས་རྫས་སུ་བསྒྱུར་ནས་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་དྲོད་སྐྲུན་ལ་ཞུགས།

“ཕུན་ཚོགས་བཞི”གྲུབ་པའི་རྫས་ཀྱི་གཙོ་བོའི་ཚོགས། ཐི་ཨ་བྲའུ་ནིན (茶褐素, chá hèsù) —གཙོ་བོའི་ཚོས་རྫས (དེང་རབས་ཀྱི་ལིའུ་པའོ་ནང་སྐམ་ཚད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ 9–10 བར་ཡོད) དེས་ཁུ་བའི་དམར་སྨུག་གི་ཁ་དོག་དང་སྣུམ་པོའི་རྣམ་པ་གཏན་འཁེལ་བྱེད། ཐི་ཨ་ཧྥ་ལ་ཝིན (茶黄素, chá huángsù) ཀྱི་ཚད་ནི་ཉེ་ཙམ 0.09–0.14% དང་། ཐི་ཨ་རུ་བི་གིན (茶红素, chá hóngsù) གྱི་ཚད་ནི་ 3.0–5.7% ཡོད། ཚོས་རྫས་འདི་དག་གི་བར་སྟོན་གྱིས“དམར་པོ་དང་འཐུག་པོ (红浓)”ཡི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ཁ་དོག་གི་སྡེ་ཚན་སྐྲུན།

འཕུར་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་ཟུར་རྫས་རིགས་ 49 ཡན་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། བིན་ལང་གི་ཏཱ་ལའི་དྲོད (槟榔香) ཡོད་པའི་ཇར་དྲོད་སྣུམ་གྱི་འདུས་རྫས་གཙོ་བོ་ནི། α-ཀེ་དྲོལ (α-雪松醇) α-ཐེར་ཕི་ནེ་ཨོལ (α-萜品醇) β-ལི་ན་ལུ་ཨོལ (β-芳樟醇) ཏྲན་སི་ནེ་རོ་ལི་ཌོལ (反-橙花叔醇) β-སེ་དྲེན (β-雪松烯) བཅས་ཡིན། རྙིང་སྲུང་གི་དྲོད (陈香) ཡོད་པའི་ཇར་ཨལ་ཀོ་ཧོལ་དང་ཨལ་ཌི་ཧའི་ཌི་གཙོ་བོར་ཡོད།

ཆུར་ཞུ་བའི་ཀ་ར་བོན་གྱི་ཚད་ནི་མའོ་ཆ་ལས་མཐོ་བ་ནི། “གསེར་གྱི་མེ་ཏོག”གི་རྫས་སྦྱོར་གྱིས་ཁྲེ་ཏམ་མགོ་གསུམ་གྱི་རྫས་འགག་གཏོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན། ཧམ་རྫས Eurotium cristatum ཀྱིས་ཨ་མི་ལེ་སེ་དང་གདུང་འགྱུར་རྫས་སྦྱོར་འདོན་ཏེ། ཁྲེ་ཏམ་མགོ་གསུམ་གྱི་རྫས་དེ་མོ་ནོ་སཀ་ཀ་རའི་ཌིར་བསྒྱུར་བས། ཇའི་མངར་ཆ་དང“ལྟེམས་ཅན”གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ།

གསོན་པོའི་སྲིན་ཕྲའི་ཕྱུག་ཁམས་ནི་ཇའི་ཆ་ཤས་བྲལ་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན། གཙོ་བོའི་རིགས་ནི། Aspergillus niger Eurotium cristatum Rhizopus spp. སོགས་ཡིན། ཧུ་ནན་ཞིང་ལས་སློབ་ཆེན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གིས། སྲིན་བུའི་ཚོགས་འདུས་དེས་ལིའུ་པའོ་ཇའི་དྲོད་ཀྱི་གཙོ་བོའི་རིགས་བར་གྱི་ཁྱད་པར་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པར་བསྟན་ཡོད།

Minerals: ཕོ་ཏ་སིསམ། མག་ནེ་ཞི་ཡམ། མན་ག་ནིས། ཨའི་རོན། ཧྥུ་ཨོ་རིན། སེ་ལེ་ནི་ཡམ། —ཆ་རྐྱེན་འདི་དག་གི་ཚད་ནི་ས་ཁུལ་དེའི་གཏེར་རྫས་ལྡན་པའི་ས་རྡོ་དང་། མཁྲིས་རྡོ་དང་ལྕགས་རྡོས་ཕྱུག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད།

Polyphenols: ཞིམ་པོའི་ལིའུ་པའོ་ཇའི་སྤྱིའི་ཕོ་ལི་ཧྥེན་གྱི་ཚད་ནི་མའོ་ཆ་ལས་ཇེ་དམའ་བར་འགྱུར (བོ་ཏུའེའི་རིམ་པར་བརྒྱ་ཆ 12–38 ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ)། ཀ་ཐེ་ཧིན (EGCG, ECG, EGC, EC) རྣམས་ཆེན་པོར་གདུང་འགྱུར་བྱས་ཏེ་སྡེབ་སྒྲིལ་བྱེད་པ་བརྒྱུད་ནས་ཇའི་ཚོས་རྫས་སུ་འགྱུར། བསྒྱུར་བཅོས་འདིས་བྲོ་བ་མཉེན་པོར་གཏོང་བ་དང་ཁུ་བའི་ཁ་དོག་ཟབ་མོར་གཏོང་བའི་རྨང་གཞི་བསྐྲུན།

Vitamins: C (ཚད་ཉུང་ངུར) B ཚོགས། E K བཅས་ཡོད།

Health Notes

ཇ་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་བའི་ལིའུ་པའོ་ཇའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གཙོ་བོའི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན། ཁྱད་ཆོས་འདིས་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤིས་ཡཱའི་ཚ་ཁོང་དང་ལྷོ་རྒྱ་ནག་གི་རླན་བཤོར་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་དུ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་འཐུང་ཆུར་གྱུར། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྒྱ་ནག་གི་གསོ་བ་རིག་པར། ཇ་འདི་ལ་“དྲོད་བཅོས”ཀྱི་ཁྱད་ཆོས (温性茶, wēn xìng chá) གསལ་པོ་ཡོད།

ཕོ་ཉུང་གི་ལས་དོན་ལ་སྐུལ་སློང་བྱེད་ཅིང་། ཞག་ཚིལ་ལྡན་པའི་ཟས་དང་ལྕི་བའི་ཟས་འཇུག་ལ་རོགས་པ་བྱེད། ཟས་ཕོར་དང་གྲོད་ཚད་སེལ། ལིའུ་པའོ་ཇའི་ཞག་ཚིལ་གཏོར་བའི་རྫས་སྦྱོར (脂肪分解酵素) ཀྱི་ཚད་ནི་ཇ་གཞན་མང་པོ་ལས་མཐོ་བ་ཡོད།

ལིའུ་པའོ་ཇའི་ཐི་ཨ་བྲའུ་ནིན་རྣམས་ཀྱིས་རང་དབང་རྡུལ་ཕྲན (DPPH ཧའི་ཌྲོ་ཀི་སིལ སུ་ཕེར་ཨོ་ཀི་སཱའི་ཌི) ལ་ཕྱིར་གཟློག་བྱེད་པའི་ནུས་པ་གསལ་པོ་ཡོད་པ་དེ། གོང་ཤིས་སློབ་ཆེན་སོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད།

ཏྲའི་གླི་སི་རའི་ཌི་གཏོར་བར་རོགས་པ་བྱེད་ཅིང་། “སྐྱོན་ཅན”ཁོ་ལེས་ཏ་རོལ (LDL) ཇེ་དམའ་རུ་གཏོང་། ཞིབ་འཇུག་གིས། ལིའུ་པའོ་ཇ་ནི་ཧེ་ཆ་གཞན་ལས་ཆང་མིན་པའི་ཞག་ཚིལ་གྱིས་མཆིན་པ་ནད་ཀྱིས་རྨས་པ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བྱེད་ནུས་མཆོག་ཤོས་ལྡན་པར་བསྟན།

ཞིབ་འཇུག་མང་པོས་ཁྲག་གི་ཀ་ར་ཚད་དམའ་རུ་གཏོང་བའི་ནུས་པར་མཚོན།

ལིའུ་པའོ་ཇའི་བྱེ་བྲག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཏུ་དེང་རབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་གི་ཡིག་ཆར་འཁོད་ཡོད།

གདུང་འགྱུར་གྱི་ཞོད་འཇགས་དང་ཚེས་སྦྱོར་གྱི་འགྱུར་བའི་ཐོག་ནས་མཆིན་པར་སྐྱོན་མི་འབྱུང་བར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད།

རྒྱུ་སྲིན་གྱི་སྲིན་ཕྲའི་ཕྱུག་ཁམས་སྒྲིག་བཅོས་བྱེད་པ་དང་། གཟུགས་པོའི་སྤྱིའི་འགོག་ཤུགས་ཇེ་མཐོར་གཏོང་།

Brewing

ཇ་ 5 ག ར་ཆུ་ 500 ml ཆུ་ལ་ཚ་པོར་བཙོས་ཏེ། མེ་ཆུང་ངུར་སྐར་ཆ 5–10 བཙོད། ཅུང་ཙམ་གྲང་མོར་བཞག་ན། བསིལ་སྐབས་སུ་ཁུ་བ་དེར་འཐུག་པོ་དང་སྣུམ་པོ (稠滑, chóu huá) ཡི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། བཙོད་ཐབས་ནི་རྙིང་སྲུང་བྱས་པའི་ལིའུ་པའོ་ཇར་དམིགས་བསལ་ལེགས།

Tea Amount: 5–7 ག ར་ཆུ་ 100–150 ml (ཀུང་ཧྥུ་ཇའི་བཏོན་སྤྲོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ) ཡང་ན་ 5 ག ར་ཆུ་ 500 ml (བཙོད་ཐབས་ཀྱི་ཆེད་དུ)།

Teaware: ལེགས་ཤོས་ནི་ཡིས་ཧྲིང་གི་འཇིམ་སྣོད (紫砂壶, zǐshā hú) ཡིན་ཞིང་། ཚ་དྲོད་ལེགས་པར་འཛིན་ཅིང་ཇ་དྲན་པར་བྱེད། ད་དུང་ཀར་སྐྱོག་སམ་ཐུམ་གྱི་གའེ་ཝན (盖碗, gàiwǎn) ཀྱང་འོས། བཙོད་ཐབས་ལ་ཤེལ་གྱིའམ་ཐུམ་གྱི་ཇ་ཚགས་བེད་སྤྱོད་བྱེད།

Water Temperature: 95–100°C (ཆུ་ཚ་པོ་ཕོལ་འཁོལ)། ལིའུ་པའོ་ཇ་ནི“ཚ་དྲོད་དགའ་བའི”ཇ་ཡིན་ཞིང་། དྲོ་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡོངས་སུ་ཁ་ཕྱེ་ཐུབ།

Storage

Enemies: རླན་ཤུགས་ལས་འདས་པ (ནད་ཀྱི་ཧམ་རྫས་སྐྱེ་བར་འགྲོ) ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དྲང་པོ གཞན་གྱི་དྲོད་རྩུབ་པ (སྨན་རྫས དྲོད་སྣུམ ཁང་བའི་དག་སྦྱོང་རྫས) ཡོངས་སུ་ཁ་རྒྱ་བཟོས་པ་བཅས་ཡིན།

མུན་ནག སྐམ་པོ རླུང་ངོས་ལེགས་པོ གཞན་གྱི་དྲོད་ཕོག་མེད་པ། དྲོ་ཚད་ལེགས་ཤོས་ནི་ 20–28°C དང་། བརྟགས་པའི་རླན་ཤུགས་ནི་ 60–70% ཡིན།

ལེགས་ཤོས་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྨྱུག་མའི་སླེབ་ཁུག (竹篓, zhú lǒu) ཡིན་ཞིང་། འདིས་མུ་མཐུད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་རྗེས་ཕྱེད་སྨིན་པར་འཚམ་པའི“དབུགས་རྒྱག་པའི”ཁོར་ཡུག་སྟེར། ད་དུང་གཟིགས་སུ་རུང་བ་ནི། གློག་མི་བཏང་བའི་ཐུམ་གྱི་བུམ་པ (陶瓮, táo wèng) ཤོག་བུ་དང་རས་ཀྱི་རང་བྱུང་རྒྱུ་ཆའི་ཁུག་མ་བཅས་ཡིན། ཧ་ཅང་མི་རུང་བ་ནི། པི་ལ་སི་ཊིཀ ཧྥོ་ལིས་ཡང་ན་ལྕགས་ཀྱི་སྣོད་ཁ་རྒྱ་བཟོས་པའི་ཐུམ་སྒྲིལ་ཏེ། ཇར་སྲིན་བུའི་རིམ་པ་མུ་མཐུད་དུ་འགྲོ་བར་དགོས་པའི་དབུགས་ཀྱི་འགྲོ་འོང་དགོས།

ལིའུ་པའོ་ཇ་ བསིལ་ཁང་དུ་ཉར་མི་ཆོག —དྲོ་ཚད་དམའ་པོ་དང་ཆུ་གདངས་ནི་སྲིན་ཕྲའི་ཕྱུག་ཁམས་དང་རྗེས་ཕྱེད་སྨིན་པའི་རིམ་པར་གནོད།

Comparison

བོ་ཏུའེ་མེད། ཁུ་བ་ནི་དྭངས་ཤས་ཆེ (ཚ་ལུ་དང་དམར་པོ) བྲོ་བ་ནི་འགུལ་བ་ཆེ་ཞིང་། འཇམ་ཚ་ཅུང་ཟད་ཡོད། སྐྱུར་རོ་གསལ་པོ། མེ་ཏོག་དང་ཤིང་ཏོག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། ཉར་ཚགས་བྱེད་སྐབས་རང་བྱུང་གིས་སྨིན། ཚད་གཞི DBS45/057-2018

བོ་ཏུའེ་ངེས་པར་དུ་བྱེད། ཁུ་བ་ནི་དམར་སྨུག་འཐུག་པོ། བྲོ་བ་ནི་མཉེན་ཤས་ཆེ། “སྨིན་པ”ལྡན་ཅིང་། འཇམ་ཆ་དང་མངར་ཆར་གཙོ་བོར་བཟུང་། ཚད་གཞི GB/T 32719.4-2016

དཔྱིད་དུས་ཀྱི་མཉེན་པོའི་བང་ཐོག་ནས། ཞིབ་ཤོས་དང་མངར་ཤོས།

བང་ཐོག་གཅིག་དང་ལོ་མ་གསུམ་མམ་བཞི། སྙོམས་འཇམ་གྱི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ཇ།

མཉེན་པོ་དང་སྨིན་པའི་ལོ་མའི་འདྲེས་མ། རྒྱ་ཆེ་ལ་“དམངས་གཙོའི”བྲོ་བ་ཡོད།

བ་མོ་ཆགས་རྗེས་ཀྱི་སྟོན་དུས་ཀྱི་བཏུ་བསྡུའི་རྒྱུན་ཆེའི་ལོ་མ། སྟོབས་ཆེན། ཟབ་མོ། མངར་ཆ་གསལ་པོ་དང་“སྟོན་ཁ”ཡི་སྐད་ཀྱིས་ཁེངས།

སྨྱུག་མའི་སླེབ་ཁུག་ཏུ་སྤུས་ཕག ༢༥–༥༠ ཀྱིས་བརྫིས་པ་ནི། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཙོ་བོར་ཆགས་པའི་ལིའུ་པའོ་ཇའི་དབྱིབས་ཡིན།

སོ་ཕག (砖茶) བག་ལེབ (饼茶) ཚང་རྫ (沱茶) སྤྱིར་བཏང་གི་གཟུགས།

Price and Authenticity

གཙོ་རྐྱེན། ན་གཞོན་གྱི་ལིའུ་པའོ (ལོ་ ༡–༣) — ཐོབ་ཡག་ཤོས། ལོ་ ༡༠–༢༠ ཡི་རྙིང་སྲུང་བྱས་པའི་ཇ་ནི་ཕལ་ཆེར་རིན་གོང་ཆེན་པོ་ཡོད། ལོ་ ༣༠–༥༠ ཡན་གྱི་རྙིང་པའི་དཔེ་མཚོན་ནི་སྡུད་ཁང་གི་ཡོ་བྱད་ཡིན།

བང་ཐོག་གི་ཇ། མཐོ་སྒང་གི་ཞིང་རྨོད་ས། རྙིང་ཤིང་བཅས་ཀྱི་ཇ་ནི་རིན་གོང་ཆེ།

ལིའུ་པའོ་ས་ཁུལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལག་རྩལ་ཀྱི་ཇ (农家茶) ནི་སྤྱིར་བཟོ་གྲྭའི་ཇ་ལས་རིན་གོང་ཆེ།

ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བཟོ་རྟགས་སྟེ—“བྱ་ནོར་གསུམ (三鹤牌, Sānhè Pái, ཝུའུ་ཀྲོའུ་ཇ་བཟོའི་གྲྭ་ཚང་)”དང་“ཀྲུང་ཆ (中茶牌, Zhōngchá Pái)”—དེས་རིན་གོང་མཐོ་བའི་ཚོང་ར་འཛིན།

“གསེར་གྱི་མེ་ཏོག”གི་ཚོགས་འདུས་མང་བས་རིན་ཐང་ཇེ་མཐོར་གཏོང་།

ཇའི་འབྱུང་ཁུངས་རྟོགས་ཐུབ་པའི་ཚོང་ཁང་ལ་བརྟེན་དགོས། ཚད་གཞི (GB/T 32719.4 ཡང་ན་ DBS45/057) དང་མཐུན་པའི་ལག་ཁྱེར་དཔང་ཡིག་དགོས་སྐུལ་བྱེད།

སྐམ་པོའི་ལོ་མ་དེ་དམ་པོར་བཅག་འཁྱིལ་བྱས་པ་དང་། སྣུམ་གྱི་མདངས་ལྡན་པ། ཐལ་རྡུལ། ཆག་གྲུམ། གཞན་གྱི་བསྲེས་རྫས་བཅས་མེད་པ་ཡིན་དགོས། “གསེར་གྱི་མེ་ཏོག”ཡོད་པ་ནི་བཟང་པོ་ཡིན་ཀྱང་། སྤྱིར་བཏང་གི་དཀར་པོའམ་ནག་པོའི་ཧམ་རྫས་དང་མ་འདྲེས་པར་ཤེས་དགོས། ཧམ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཕྱི་མ་ནི་ཞིག་པའི་རྟགས་ཡིན།

ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་གཙང་མའི་རྙིང་སྲུང་གི་དྲོད་ལས། རུལ་འདྲ། སྐྱུར་རོ། ཚེས་སྦྱོར་གྱི་སྐད་མེད་པ་ཡིན་དགོས། བཟོ་བཅོས་ཀྱིས་དྲོད་སྤྲད་པ་ནི་རྩུབ་པོ་དང་། ཟབ་ཚད་མེད་པའི་དྲོད་ཀྱིས་ཤེས་སུ་འཇུག

ཁ་དོག་དེ་དྭངས་གསལ། གསལ་བ། དམར་སྨུག་བཅས་ཡིན་དགོས། སྤྲིན་འདྲ་དང་མདངས་ཉམས་པའི་ཁུ་བ་ནི་ལག་རྩལ་དང་ཉར་ཚགས་ལ་གནོད་པའི་རྟགས་ཡིན། བྲོ་བ་ནི་མཉེན་པོ། ཁ་བ་མེད་པ། རྙིང་སྲུང་བྱས་པའི་ཇར་འཇམ་པོ་དང་མངར་ཆ་གསལ་པོ་ཡོད།