Сюйуэнь Лүй Ча

Classification and Origin

Category: ክልላዊ የቻይና አረንጓዴ ሻይ። በ1990 ‘አረንጓዴ ምግብ ምርት’ (绿色食品, lǜsè shípǐn) የምስክር ወረቀት በማግኘት የሀገሪቱ የመጀመሪያው ሻይ ነው። ‘ከጎጂ ንጥረ ነገር ነጻ የሆኑ ጥራት ያላቸው የምግብ ምርቶች’ (国家无公害优质食品፣ 1999) ብሔራዊ መስፈርት ከሚያሟሉ ሻዮች ውስጥ ይካተታል።

Coordinates: በግምት 20°13′–20°43′ ሰ.ኬ.፣ 109°52′–110°35′ ም.ኬ.

Origin: ቻይና፣ ጓንግዶንግ ግዛት (广东省, Guǎngdōng Shěng)፣ ዣንጂያንግ ከተማ አስተዳደር (湛江市, Zhànjiāng Shì)፣ ሹወን ወረዳ (徐闻县, Xúwén Xiàn)። ምርቱ በዋናነት በወረዳው ምሥራቃዊና ሰሜናዊ ተራራማ ኮረብታ አካባቢዎች ላይ ያተኩራል።

Type: አረንጓዴ ሻይ (绿茶, lǜchá)፣ ያልተመረቀ። ዋናው ዘይቤ ሴንሴ (蒸青绿茶, zhēngqīng lǜchá፣ በእንፋሎት የዳነ አረንጓዴ ሻይ) ነው፤ በተጨማሪም ቻውኪንግ (炒青绿茶, chǎoqīng lǜchá፣ በተጠበሰ አረንጓዴ ሻይ) አማራጭ ይቀርባል።

History and Culture

Cultural Significance: ሹወን የሃን ዘመነ መንግሥት የባህር ሐር መንገድ (海上丝绸之路, Hǎishang Sīchóu zhī Lù) ታሪካዊ መነሻ ነው። እዚህ የሻይ ልማት ከመንግሥት የእርሻ እርሻዎች ባህል (农垦文化, nóngkěn wénhuà) እና ከሌይዙ ልሳነ ምድር ‘የቀይ መሬት ባህል’ (红土文化, hóngtǔ wénhuà) ጋር በጥብቅ የተሳሰረ ነው። ዘመናዊው ‘ሻይና አናናስ’ የቱሪስት ዞን (茶与菠萝创新创业基地) የሻይ እርሻዎችን ከሚያምሩ የአናናስ እርሻዎች ጋር በማጣመር ልዩ የግብርና ቱሪዝም መስመር ይፈጥራል።

History: በሹወን ወረዳ የሻይ እርሻ ከአራት መቶ ዓመታት በላይ ታሪክ አለው። ገና በሚንግ (明, 1368–1644) እና ቺንግ (清, 1644–1912) ሥርወ መንግሥታት ዘመን፣ በሺያቺያው ከተማ (下桥镇, Xiàqiáo Zhèn)፣ ሺባንሊንግ (石板岭, Shíbǎnlǐng) ኮረብታዎች ላይ የአካባቢው ነዋሪዎች ሻይ ያለሙና ያቀነባብሩ ነበር። እዚህ የተረፉት ወደ 400 ዓመት ዕድሜ ያላቸው ዛፎች የሹወን ሻይ የመውለጃ መገኛ ተደርገው ይወሰዳሉ። በ20ኛው ክፍለ ዘመን፣ ከደቡብ ምሥራቅ እስያ የተመለሱ ሁዋቺያው (华侨, huáqiáo — ቻይናዊ ስደተኞች) የእጅ መጥበሻ ቴክኖሎጂን በማምጣት ለሻይ ልማቱ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አበርክተዋል። ከ1960 እስከ 1980ዎቹ ድረስ፣ የመንግሥት እርሻ እርሻዎች ሥርዓት (农垦系统, nóngkěn xìtǒng) ሜካናይዝድ የሆኑ የሻይ እርሻዎችን ፈጠረ፤ ከእነዚህ ውስጥ ዋነኛው የሃይ’ው እርሻ (海鸥农场, Hǎi'ōu Nóngchǎng) ነበር። እ.ኤ.አ. በ1983 በኬሚካል ተባይ ማጥፊያዎች ምትክ ባዮሎጂካል ተክል ጥበቃን በመጠቀም የመጀመሪያዎቹ የተረጋገጡ ከተፈጥሮ ውጭ ጉዳት የሌላቸው የሻይ አትክልት ቦታዎች እዚህ ተመሠረቱ። እ.ኤ.አ. በ1990 ‘ሺዮንግ’ው’ (雄鸥, Xióng'ōu) እና ‘ዮንግሺ’ (勇士, Yǒngshì) የሚሉት ምርቶች በቻይና ከመጀመሪያዎቹ ውስጥ ‘አረንጓዴ ምግብ ምርት’ ብሔራዊ የምስክር ወረቀት አገኙ። እ.ኤ.አ. በ1992 የሹወን አረንጓዴ ሻይ ከተፈጥሮ ውጭ ጉዳት የሌለበት የቻይና የምግብ ምርት ተምሳሌት ሆኖ በተባበሩት መንግሥታት የአካባቢና ልማት ኮንፈረንስ (ሪዮ ዲ ጄኔሮ) ላይ ቀርቦ ነበር። ከ1995 እስከ 1997 ድረስ፣ ሻዩ በቻይና የእርሻ ኤግዚቢሽን (中国农业博览会, Zhōngguó Nóngyè Bólǎnhuì) ሁለት ጊዜ የብር ሽልማቶችን አግኝቷል። ‘ሺዮንግ’ው’ የሚለው ምርት ደግሞ ‘የቻይና ታዋቂ የእርሻ ምርት ስም’ (中国名牌农产品, Zhōngguó Míngpái Nóngchǎnpǐn) እንዲሁም ከ2019 እስከ 2020 ‘የጓንግዶንግ ታዋቂ ሻይ’ (广东名茶, Guǎngdōng Míngchá) የሚል ማዕረግ አግኝቷል።

Name Breakdown: ‘ሹወን’ (徐闻) የወረዳው ታሪካዊ ስም ሲሆን፣ ከክ.ፍ.ት. 111 ጀምሮ በሃን ጄኔራል ሉ ቦዴ (路博德, Lù Bódé) ከተመሠረተ ጊዜ አንስቶ ይገኛል። ‘ሉ ቻ’ (绿茶) በቀጥታ ‘አረንጓዴ ሻይ’ ማለት ነው። ስለዚህም ሙሉ ስሙ በቀላሉ ‘[የ] ሹወን [ወረዳ] አረንጓዴ ሻይ’ ማለት ነው።

Botany and Raw Material

ልዩ (特级, tèjí)፦ ቡቃያዎች ብቻ ወይም ‘አንድ ቡቃያ—አንድ ቅጠል’ (一芽一叶, yī yá yī yè)። አንደኛ ደረጃ (一级, yījí)፦ ‘አንድ ቡቃያ—ሁለት ቅጠሎች’ (一芽二叶, yī yá èr yè)። የጅምላ ሻይ (大宗茶, dàzōng chá)፦ ‘አንድ ቡቃያ—ሦስት ቅጠሎች’ (一芽三叶, yī yá sān yè)።

Cultivar: የእርሻዎቹ ዋና መሠረት (ወደ 70%) የዩናን ትልቅ ቅጠል ዝርያ (云南大叶种, Yúnnán Dàyè Zhǒng) ነው—የዛፍ አይነት (Camellia sinensis var. assamica)—እሱም ከ28.3% በታች ያልሆነ የሻይ ፖሊፊኖል ይዘት ባላቸው ወፍራም ሥጋ ባላቸው ቅጠሎች ይለያል። ቀሪው ድርሻ የሃይናን ትልቅ ቅጠል ዝርያ (海南大叶种, Hǎinán Dàyè Zhǒng) ነው። መትከል የሚከናወነው በእሳተገሞራ ተራራ ተዳፋቶች ላይ፣ ኬሚካላዊ ማዳበሪያና ተባይ ማጥፊያ ሳይጠቀም ነው። ማስፋፋቱ በባህላዊው የቅርንጫፍ ተከላ ዘዴ ሲሆን፣ ይህም የሕዝባዊ ዝርያዎችን (群体种, qúntǐ zhǒng) የጄኔቲክ ልዩነትና የመቋቋም አቅም ይጠብቃል።

Picking: በሞቃታማው የአየር ጠባይ ምክንያት በሹወን የመሰብሰቢያ ወቅት በዓመት ከ8-10 ወራት ይቆያል—ይህም ከዋና ዋና የያንግትዜ ተፋሰስ ሻይ አምራች ክልሎች በእጅጉ ይረዝማል። የጥንት የፀደይ መሰብሰብ የሚጀምረው ጥር-የካቲት ውስጥ ሲሆን፣ ከያንግትዜ ሸለቆ ሻይ ክልሎች ከ30-70 ቀናት ቀድሞ ነው።

Raw Material: ወጣት፣ አንድ ወጥ የሆኑ ቅጠሎች ያለ ሻካራ ቅጠሎች፣ ሜካኒካል ጉዳት እና ተጨማሪ ሽታ። ዜሮ የተባይ ማጥፊያ ቅሪት ደረጃ—‘አረንጓዴ ምግብ ምርት’ ምስክር ወረቀት ለማግኘት ቁልፉ አመላካች ነው።

Terroir

Altitude: የሻይ እርሻዎቹ በዋናነት ዝቅተኛ ከፍታ ባላቸው (ከባህር ጠለል በላይ እስከ 200-300 ሜትር) ረጋ ባሉ የእሳተገሞራ ኮረብቶች ላይ ይገኛሉ። ከፍታው ዝቅተኛ ቢሆንም፣ የከፍታው ሚና የሚካሰው በባህር ቅርበት፣ በእሳተገሞራ አፈርና በሞቃታማ ጭጋግ ልዩ ጥምረት ነው።

Soil: በእሳተገሞራ ድንጋዮች ላይ የተፈጠረ፣ 4.5–6.5 ፒኤች ያለው የጡብ-ቀይ ላተራይት አፈር (砖红壤, zhuānhóng rǎng)። አፈሩ በሴሊኒየም (0.018–0.066 ሚግ/ኪግ)፣ በማዕድናትና በኦርጋኒክ ንጥረ ነገሮች (≥ 3%) የበለጸገ ነው። ቦታው ከኢንዱስትሪያል ብክለት ነጻ ነው።

የሹወን ወረዳ በሞቃታማ ሞንሱን የአየር ጠባይ ቀጠና (热带季风气候, rèdài jìfēng qìhòu) ውስጥ ይገኛል። ዓመታዊ አማካይ ሙቀት 23.6 °C፣ ዓመታዊ የዝናብ መጠን 1864 ሚሜ፣ ጭጋጋማ ቀናት በዓመት ከ150 በላይ፣ የቀንና የሌሊት ሙቀት ልዩነት ከ8 °C በላይ ነው። ከፍተኛ እርጥበት፣ የበዛ ጭጋግና ከፍተኛ የቀንና ሌሊት የሙቀት ንፅፅር በመደመር በሻይ ቅጠል ውስጥ አሚኖ አሲዶች እንዲከማቹ ያደርጋሉ፦ በሹወን የጥንት የፀደይ ሻይ የአሚኖ አሲድ ይዘት ከቻይና ውስጣዊ ክልሎች ከሚመጡት ተመሳሳይ ሻዮች በ15% ከፍ ያለ ነው።

የቴርዋሩ ልዩነት የሚወሰነው በሁለት ምክንያቶች ጥምረት ነው—በእሳተገሞራ ጂኦሎጂና በባህር ቅርበት፤ ይህም ‘የደረቅ መሬት ለምለምነትና የባህር እስትንፋስ’ (陆润海韵, lù rùn hǎi yùn) በሚል ቅኔያዊ አገላለጽ የሚገለጸውን ባህሪያዊ የጣዕም መገለጫ ይፈጥረዋል። የሻይ አትክልት ቦታዎች በመላው ወረዳ የሚገኙ ሲሆን፣ ዋና ምርቱ ግን በሁለት ቁልፍ ቀጠናዎች ላይ ያተኩራል፦

Organoleptic Profile

Dry Leaf Appearance: ቅርጽ—ቀጥ ያሉ፣ ጥቅጥቅ ያሉ፣ አንድ ወጥ የሆኑ ቀጫጭን መስመሮች (条索紧直匀整, tiáosuǒ jǐnzhí yúnzhěng)። ፀጉር (ሃው) በትንሹ ይታያል። ቀለም—በቅባት የሚያንጸባርቅ ጥልቅ መረግድ-አረንጓዴ (色泽翠绿光润, sèzé cuìlǜ guāng rùn)።

Dry Leaf Aroma: ንጹህ የእጽዋት መዓዛ (清香, qīngxiāng) ሞቅ ያለ የቼዝናት ማስታወሻዎች (栗香, lìxiāng) እና የባህር አረምን የሚመስል ባህሪያዊ አዮዲን-የባህር ቃና ያለው (海藻鲜香, hǎizǎo xiānxiāng)—በባህር ቅርበት ምክንያት የሚፈጠር ልዩ ባህሪ።

Liquor Aroma: ተመሳሳይ—ንጹህ፣ ትኩስ፣ የቼዝናት መሠረትና የባህር አካላት ያሉት። መዓዛው የቀዘቀዘው ጽዋ ውስጥ ከ20 ደቂቃዎች በላይ ይቆያል (冷杯留香 > 20分钟)።

Liquor Color: ግልጽ፣ ንጹህ፣ ደማቅ አረንጓዴ (汤色清澈绿亮, tāngsè qīngchè lǜ liàng)።

Spent Leaves: ለስላሳ፣ አንድ ወጥ ቅጠሎች፣ እንደ ሙሉ ‘ቡቃያ’ የሚከፈቱ፣ ቢጫ-አረንጓዴ ቀለም ያላቸውና ሕያው፣ ትኩስ መልክ ያላቸው (叶底嫩匀成朵，黄绿鲜活)።

Taste: በተስማሚ የአሚኖ አሲዶች ይዘት ምክንያት የሚመጣ ጉልህ ትኩስነትና ለምለምነት (鲜爽, xiānshuǎng)። መጠነኛ የፖሊፊኖል ሙላት ባለበት ለስላሳ፣ ቅባታማ ስስነት (甘滑, gānhuá)። የማይጨምቅ ጭጋጋማነት የሌለው ቀላል ምሬት (微苦无涩, wēi kǔ wú sè)። የሚዘልቅ ጣፋጭ ቀሪ ጣዕም (回甘持久, huígān chíjiǔ)።

Chemical Composition

Alkaloids: ካፌይን (咖啡碱, kāfēi jiǎn) ለአረንጓዴ ሻይ በተለመደው ክምችት፤ ቴኦብሮሚንና ቴኦፊሊን በደቂቅ መጠን።

Amino Acids: በጥንት የፀደይ ሻይ ውስጥ ያለው ይዘት ከውስጣዊ ክልሎች ከሚመጡ ተመሳሳይ ሻዮች በ15% ከፍ ያለ ነው፣ ይህም ከፍተኛውን የጣዕም ‘ትኩስነት’ እና ‘ለምለምነት’ ያብራራል።

ዜሮ የተባይ ማጥፊያ ቅሪት ደረጃ—‘አረንጓዴ ምግብ ምርት’ ምስክር ወረቀት ቁልፉ አመላካች። የትልቅ ቅጠል ጥሬ ዕቃ ከፍተኛ ፖሊፊኖሎች ከሞቃታማ ቴርዋር ከፍ ካሉ አሚኖ አሲዶች ጋር መጣመር ለአረንጓዴ ሻይ ያልተለመደ ሚዛን ይፈጥራሉ፦ ዝቅተኛ ጭጋጋማነት ባለበት ከፍተኛ የፀረ-ኦክሲዳንት እንቅስቃሴ።

Essential Oils: ለባህሪያዊው ‘የባህር’ ማስታወሻ እና በቀዘቀዘ ጽዋ ውስጥ ለሚኖረው ረዥም የመዓዛ ቆይታ ተጠያቂ ናቸው።

Minerals: በእሳተገሞራ ላተራይት አፈር ምክንያት፣ ሻዩ በሴሊኒየም (ሴ) እና በፍሎራይድ (ኤፍ) ከፍ ያለ ይዘት አለው—የኋለኛው ደግሞ የሚታወቅ የጥርስ መበስበስ መከላከል ውጤት ያረጋግጣል። ፖታሲየም፣ ማንጋኒዝና ሌሎች የእሳተገሞራ መገኛ የሆኑ የመከታተያ ንጥረ ነገሮች ይገኛሉ።

Polyphenols: የሻይ ፖሊፊኖሎች ይዘት ከ25-30% የደረቅ ክብደት ድርሻ አለው—ይህም ለሞቃታማ ክልሎች ትልቅ ቅጠል ዝርያዎች ባህሪያዊ አመላካች ነው። ከፍተኛው የካቴኪን ይዘት ጉልህ የሆነ የፀረ-ኦክሲዳንት ባህሪያትን ያረጋግጣል።

Vitamins: ቪታሚን ሲ (ከአማካይ አረንጓዴ ሻይ በ1.2 እጥፍ ከፍ ያለ ይዘት)፣ የቢ ቡድን ቪታሚኖች።

Health Notes

ከፍተኛው የካቴኪን ይዘት (25–30%) ነጻ ራዲካሎች ላይ ኃይለኛ የማከምለል ተግባር ያረጋግጣል።

ከፍተኛው የፍሎራይድ ይዘት በጥርስ ላይ መከላከያ ሽፋን ይፈጥራል፤ እንደ አምራቾች መረጃ፣ የጥርስ መበስበስ መከላከል ውጤቱ ከተራ አረንጓዴ ሻይ በ30% ይበልጣል።

የሻይ ፖሊፊኖሎች ስብ ለመበተን ይረዳሉ፤ የቪታሚን ሲ ከፍተኛ ይዘት ደግሞ አጠቃላይ ሜታቦሊክ ሂደቶችን ያጠናክራል።

ካፌይን ከL-theanine ጋር በመጣመር ድንገተኛ መነሳትና መውደቅ ሳይኖር ለስላሳ፣ የሚዘልቅ ንቃት ይሰጣል።

ዜሮ የተባይ ማጥፊያ ቅሪት ደረጃ መርዛማ ጭነትን ይቀንሰዋል፤ ይህ ደግሞ በየቀኑ ለሚጠቀሙት በተለይ አስፈላጊ ነው።

መጠነኛ የፖሊፊኖል ደረጃ ከምግብ በኋላ በጨጓራና አንጀት ሥራ ላይ ጥሩ ተጽዕኖ ያሳድራል።

የተዘረዘሩት ባህሪያት በውህደትና በባህላዊ አጠቃቀም መረጃ ላይ የተመሠረቱ ናቸው፤ ይህ አጠቃላይ መረጃ እንጂ የሕክምና ምክር አይደለም።

Brewing

Process: ባዶ ሆድ ላይ ከመጠቀም ይቆጠቡ (ካፌይን የሆድ ሽፋንን ሊያበሳጭ ይችላል)፤ ተስማሚው ጊዜ—ከምግብ በኋላ አንድ ሰዓት ነው። የዕለት መጠን—ከ600 ሚሊ አይበልጥ። በሻይ አወሳሰድና በመድኃኒቶች (በተለይም ብረት የያዙ) መካከል ያለው ልዩነት—ቢያንስ 1 ሰዓት መሆን አለበት፣ ምክንያቱም ታኒኖች የብረት ውህደትን ሊቀንሱ ይችላሉ።

Tea Amount: 1:50 ምጣኔ (በግምት 3 ግ በ150 ሚሊ)።

Teaware: የመስታወት ብርጭቆ—ባህሪያዊውን ‘ሦስት አረንጓዴ’ (三绿) ለመመልከት የሚያስችል ተመራጭ ምርጫ። እንዲሁም ነጭ የሸክላ ማንኪያ (盖碗, gàiwǎn) ተስማሚ ነው።

Water Temperature: ለመደበኛ ሻይ 80–85 °C፤ ለልዩ ደረጃ (特级) 75 °C፣ ለስላሳ ቡቃያዎች ጉዳት እንዳያስከትል።

Comparison

ከሁበይ ግዛት የሚመጣ ክላሲክ ሴንሴ ሻይ። ሁለቱም ሻዮች በእንፋሎት ዘዴ የሚመረቱ ሲሆን፣ እንሺ ዩሉ ግን ከፍታ ቦታዎች (600-1200 ሜትር) ላይ በመካከለኛ የሐሩር ክልል የአየር ጠባይ የሚበቅል ሲሆን፣ ይበልጥ ጉልህ የሆነ የለውዝ መዓዛና ስስ የሣር ቀሪ ጣዕም አለው። የሹወን ሻይ በተቃራኒው፣ በትልቅ ቅጠል ሞቃታማ ጥሬ ዕቃ ምክንያት ባህሪያዊ ‘የባህር’ ማስታወሻና ከፍተኛ የፖሊፊኖል ይዘት የሚለየው ነው።

በቴክኖሎጂ በጣም ቅርብ የሆነው አቻ—በእንፋሎት የተሰራ የጃፓን ሰንቻ። ሆኖም የጃፓን ባህል ረዘም ያለ የእንፋሎት ማብሰል (በተለይም ፉካሙሺ)፣ የሻይ ቁጥቋጦዎችን መጋረድ እና ልዩ የሆነ የመጨረሻ ‘sējū’ ማጠቅለልን ይጠይቃል። የሹወን ሻይ ያን ያህል ጉልህ የሆነ ኡማሚ መገለጫ ባይኖረውም፣ ይበልጥ ደማቅና ‘ፀሐያማ’ ሞቃታማ ባህሪ አለው።

ከሄሻን ወረዳ (鹤山) የሚመጣ ሌላ ዝነኛ የጓንግዶንግ አረንጓዴ ሻይ። ጥቅጥቅ ያለ፣ የተሞላ ጣዕም ያለው ክላሲክ የተጠበሰ አረንጓዴ ሻይ (炒青) ነው። በእንፋሎት የተሰራው የሹወን ሻይ በመዓዛው በሚታይ ሁኔታ የበለጠ ትኩስና ‘ንጹህ’ ነው።

ከሻንዶንግ የሚመጣ አረንጓዴ ሻይ፣ እሱም በባህር አቅራቢያ የሚበቅል። ተመሳሳይ ‘የውቅያኖስ’ ማስታወሻ አለው፣ ነገር ግን የሚመረተው በመጥበሻ ዘዴ ነው፣ ዝቅተኛ በሆነ አማካይ ዓመታዊ ሙቀት የሚያድግ ሲሆን አጭር የመሰብሰቢያ ወቅት አለው። የላውሻን ሻይ ጣዕም—ይበልጥ የቼዝናትና ጥቅጥቅ ያለ ነው።

Price and Authenticity

የመሰብሰቢያ ወቅት (የጥንት የፀደይ ሻይ የበለጠ ውድ ነው)፣ የመሰብሰብ ደረጃ፣ የምርት ስም (‘ሺዮንግ’ው’ እና ‘ዮንግሺ’ በጣም የታወቁ ናቸው)፣ ‘አረንጓዴ ምግብ ምርት’ ምስክር ወረቀት መኖር።